Dynamische verlichting Heijmans
Nudging

Dynamische verlichting remt hardrijders af

De dynamische verlichting stimuleert automobilisten onbewust hun snelheid te minderen. Heijmans, 20222

Wie denkt dat je altijd volledige controle hebt over het eigen rijgedrag, heeft nog nooit van ‘nudging’ gehoord. Nudgen is een manier om rijgedrag op onbewust niveau te beïnvloeden, door kleine aanpassingen in de omgeving. Een voorbeeld daarvan is de dynamische verlichting in het wegdek van een afrit in Eindhoven. De eerste resultaten daarvan zijn veelbelovend. Ontwikkelaar Heijmans onderzoekt nu de langetermijneffecten van de led-verlichting.

De dynamische verlichting werd in 2019 getest aan de John F. Kennedylaan in Eindhoven. Op de afrit ligt een hele rits led-verlichting in het wegdek. Automobilisten mogen op dat punt 70 km/u rijden, verderop in de bocht van de afrit gaat de maximum snelheid naar 50 km/u. “Een interessante plek voor de proefopstelling”, vertelt Ruby van der Sande, gedragswetenschapper bij Heijmans. “Automobilisten komen daar van de snelweg de A50 af, komen op de John F. Kennedylaan waar ze maximaal 80 km/u mogen, naar de 70 km/u weg waar de led-verlichting ligt en in de bocht moeten ze remmen tot 50 km/u. Aan het einde van die bocht staan verkeersregelinstallaties.”

Hardrijders worden door de verlichting gestimuleerd snelheid te minderen. Uit eerder onderzoek bleek dat 67% van alle bestuurders te hard reed op dit punt. 40% van die groep verminderde snelheid door de nudge. Bij de ‘veel-te-hard-rijders’, dat wil zeggen bestuurders die meer dan 89,07 km/h reden, was het grootste effect te zien.

Alertheid

Hoe ziet dat licht er dan uit? Statisch licht leverde in het vorige onderzoek de beste resultaten op. “Een voorbeeld daarvan is rood licht dat in een keer aangaat als de automobilisten te hard rijden”, weet Van der Sande. “Dat verhoogt de alertheid heel erg. Het andere mechanisme dat goed werkte, was verlichting die als het ware naar je toekomt. De lampjes komen dan in een patroon naar de automobilist toe, waardoor het idee ontstaat dat je harder rijdt dan je eigenlijk doet. Met als gevolg dat het gaspedaal wat minder diep ingedrukt wordt.”

De verlichting wordt alleen geactiveerd bij hardrijders. Als iemand de juiste snelheid rijdt, blijft de verlichting uit. “Hierdoor wordt het wegdek niet continu verlicht en zorgen we dat enkel de bestuurder die het duwtje in de goede richting nodig heeft, dit duwtje ook krijgt.”

Dynamische verlichting Heijmans
Rood licht dat in één keer aan gaat, zorgt voor een verhoogde alertheid bij automobilisten.

Lichtscenario’s

“Op dit moment testen we vijf verschillende lichtscenario’s, die allemaal twee weken aan gaan”, vervolgt Van der Sande. “Met de sensoren detecteren we hoe snel automobilisten rijden en op basis van het algoritme dat er achter zit, gaat de verlichting aan. Maar met die verlichting kun je spelen. Je kunt de kleur aanpassen, maar je kunt ook de snelheid aanpassen. Je kunt instellen dat de verlichting bij 85 km/u aangaat, of bij 95 km/u. Of dat de verlichting bij 85 km/u oranje kleurt, maar bij 95 km/u rood.”

Het scenario dat het beste uit de bus komt, wordt vervolgens een half jaar getest op de afrit. “Dat vinden we nu heel interessant: gaan we hetzelfde resultaat vinden als in het eerdere onderzoek? Of gaan we toch vinden dat het licht dat naar je toekomt, effectiever is. Want dat zou je in theorie wel denken.”

Toegevoegde waarde

De projectgroep heeft, onder meer door interviews met verschillende wegbeheerders, inmiddels een goed beeld van waar de dynamische verlichting van toegevoegde waarde zou kunnen zijn. De gedragswetenschapper ziet het systeem, en vergelijkbare nudgingprincipes, als een toevoeging op bestaande verkeersmaatregelen. “Je moet bij een gevaarlijke verkeerssituatie volgens mij altijd kijken of het op te lossen is met de bestaande maatregelen. Soms is het gewoon veiliger om op een bepaald punt een fietstunnel aan te leggen, dan extra verlichting. Maar op plekken waar al van alles geprobeerd is, maar de veiligheid niet verbetert, zijn dit soort oplossingen interessant. Omdat het systeem een toevoeging is op de bestaande verkeerssituatie, is er bovendien een relatief kleine aanpassing nodig aan de infrastructuur.”

Bevestiging

Of Van der Sande zelf ook al een keer expres een tikkie te hard heeft gereden op de afrit? “Alle betrokken collega’s zijn er wel een keer langs gereden, ja. Je bent er toch best wel trots op. Maar je bekijkt het toch vanuit je eigen bril, want je bent gewoon blij dat het werkt. Ik verwacht met dit onderzoek dat we de bevestiging krijgen dat het werkt.”

Het systeem is ontwikkeld door Heijmans vanuit een Europees onderzoeksproject. Het onderzoek wordt gedaan in samenwerking met FKA, een organisatie die gekoppeld is aan de Universiteit Aachen. Hierdoor worden analyses en resultaten niet alleen door Heijmans bekeken, maar ook door universitaire onderzoekers, wat de betrouwbaarheid ten goede komt.

Lees ook:

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Maak gebruik van de exclusieve jaaraanbieding: € 7,50 i.p.v. € 10,50. 

Bekijk de aanbieding

Auteur: Marloes Kanselaar

Marloes Kanselaar is vaste redacteur voor VerkeersNet en werkt nauw samen met de redacteuren van OVPro.nl en TaxiPro.nl. Na een studie Journalistiek werkte ze voor het AD/Rotterdams Dagblad en deed ze commerciële schrijfervaring op bij webwinkel Coolblue. Een Rotterdamse in hart en nieren, die de lezer van VerkeersNet graag op de hoogte houdt van alle ontwikkelingen in de verkeers-en mobiliteitswereld.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.