Verkeerslichten mobiliteitstransitie
Mobiliteitsbeleid

“Zet verkeerslichten in om meer mensen op de fiets te krijgen”

Door mobiliteitsbeleid vast te leggen in een Nota Verkeerslichten, kan je volgens Marcel Willekens fietsen en lopen stimuleren.Foto: ANP / Bart Eijgenhuijsen / Hollandse Hoogte, 2016

Automobilisten slechts zes seconden groen licht geven, om de drukte in de binnenstad te beperken. Of fietsers juist nooit langer dan een minuut laten wachten voor een rood verkeerslicht, zodat de doorstroming van fietsverkeer optimaal is. Valt dit onder ‘autootje pesten’? Of is het een slimme manier om mobiliteitstransitie te sturen? Marcel Willekens, adviseur Smart Mobility bij DTV Consultants, denkt het tweede. ‘We moeten af van het denken vanuit de auto.”

Willekens pleit voor het slim inzetten van verkeerslichten, om een directe bijdrage te leveren aan het realiseren van de mobiliteitsambities van een stad of provincie. De verkeerskundige houdt zich al jaren bezig met het plaatsen, vervangen en optimaliseren van verkeerslichten. Hij is in meerdere steden betrokken geweest bij het opstellen van het beleid rondom verkeerslichten en grote en complexe verkeerskundige projecten.

Nota verkeerslichten

Volgens Willekens begint het slim inzetten van verkeersregelinstallaties met een Nota Verkeerslichten. “Hiermee zorg je ervoor dat de toepassing en werking van verkeerslichten in de dagelijkse praktijk volledig in lijn is met de mobiliteitsambities. Het is een stok achter de deur. Als je ervoor kiest om ergens een fietser te laten wachten, omdat je hebt vastgelegd dat het een autokruispunt is, dan heb je een verhaal richting de klagende burger of wethouder. Of andersom: Als je hebt besloten dat de fietser op één staat, dan zijn daar de verkeerslichten op afgesteld. Door je visie goed te onderbouwen, kun je dit soort maatregelen uitleggen aan weggebruikers.”

Het opstellen van zo’n nota is volgens de adviseur zeker geen vanzelfsprekendheid. “De meeste wegbeheerders hebben wel een mobiliteitsvisie, waarin ze hoofdlijnen uitwerken. Maar op het operationele gebied van verkeerslichten wordt er eigenlijk nog te weinig een structurele visie geformuleerd. Terwijl het juist belangrijk is om strategieën en beleidsmatige keuzes vast te leggen.”

Vier strategieën

Een Nota Verkeerslichten bestaat uit vier strategieën: de plaatsingsstrategie, de regelstrategie, de ontwerpstrategie en de beheerstrategie.

De plaatsingsstrategie gaat over de zorgvuldige afweging wat voor type kruispunten je in het netwerk wil hebben. “Dit kan in een nieuwbouwwijk zijn, of op plekken in de stad waar iets verandert waardoor extra verkeer gegenereerd wordt. Dan ga je kijken of een nieuw kruispunt ook daadwerkelijk met verkeerslichten of dat een rotonde een betere oplossing is”, legt Willekens uit.

Maar ook kijken naar bestaande verkeerslichten in je netwerk, is onderdeel van de plaatsingsstrategie. “Verkeerslichten moeten daar staan waar we er iets mee willen. Staan ze op strategische punten waar je er ook mee kunt sturen, bijvoorbeeld aan de rand van de stad? Je brengt de auto tot aan de ring van de stad, zorgt dat de doorstroming voor autoverkeer daar optimaal is en accepteert dat de kruisende fietser daar even pech heeft. Maar als hij eenmaal over die ring is, dan fietst hij soepel verder.”

De auto zo goed mogelijk afwikkelen is in de huidige tijd een ouderwetse manier van denken.

Beschermd door beleid

Het vertalen van mobiliteitsbeleid naar de praktijk, valt onder de regelstrategie. Dit is de kern van de Nota Verkeerslichten. Hierin maakt de wegbeheerder keuzes gebaseerd op het mobiliteitsbeleid en worden meetbare criteria opgesteld voor verschillende modaliteiten. “Als je een verkeersregeltechnicus zijn gang laat gaan, dan maakt hij een kruispunt waar de auto goed kan worden afgewikkeld: zonder wachtrijen en met opstelstroken die lang genoeg zijn. In de huidige tijd een ouderwetse manier van denken. Op het moment dat je meer richting beleid gaat, dan kun je besluiten dat je op dat kruispunt oververzadiging accepteert en dus wachtrijen, om zo meer ruimte voor bijvoorbeeld de fiets of voetganger te creëren.”

Het lastige hieraan is dat die wachtrijen voor auto’s heel visueel zijn, voegt Willekens hieraan toe. “Iedere auto neemt ongeveer zes meter asfalt in beslag, dus met tien auto’s achter elkaar zie je al zestig meter wachtrij staan. Terwijl tien fietsers in de wachtrij een klein clubje bij elkaar is. Dat maakt het moeilijk, maar daarom heb je dus zo’n Nota nodig. Zodat je als verkeersregeltechnicus ‘beschermd’ of ‘gedekt’ bent, door het beleid van je stad of provincie.”

Gereedschapskist

De ontwerpstrategie noemt Willekens de ‘gereedschapskist’ voor de verkeersregeltechnicus. In de gereedschapskist zitten de elementen die de verkeersregeltechnicus kan gebruiken om het beleid te realiseren. “Maar ook het toevoegen van detectielussen op het fietspad, of het verlengen van de afstand waarop de detectielussen liggen, zijn tools die horen bij de ontwerpstrategie. Een afstudeerder bij DTV Consultants heeft onderzocht wat het zou betekenen als je op 100 of 140 meter voor de stopstreep begint met detecteren van de fietser. Dan kun je een forse reductie op het aantal stops halen voor die fietsers. Dit betekent niet dat je dat overal moet doen, maar dan kun je wel weer met je Nota Verkeerslichten zeggen: ‘kijk, ik heb hele belangrijke fietsroutes, op die punten ga ik dat toepassen’.”

Verkeerskundig onderhoud

In de laatste strategie, de beheerstrategie, komt alles samen. “In Nederland is het technisch beheer goed op orde”, weet Willekens. “De verkeerslichten doen het goed, ze zijn betrouwbaar en we kunnen het goed monitoren.”

Maar daarnaast is er het verkeerskundige onderhoud: hoe regelt een verkeerslicht het verkeer en doet die dat volgens wat we hebben afgesproken in de regelstrategie? “Daar wordt nog wel eens overheen gestapt. Want zorgvuldig verkeerskundig onderhoud kost tijd en tijd is geld. Je kunt niet op basis van een halve dag data conclusies trekken of een verkeerslicht goed staat ingesteld. Je moet de straat op en zien wat er gebeurt en van minimaal een week data verzamelen en analyseren.”

Zeker als je verkeerslichten gebruikt om de mobiliteitstransitie te stimuleren, is het volgens Willekens van groot belang dat er niet bezuinigd wordt op preventief onderhoud. “Uit onderzoek blijkt dat een verkeerslicht gemiddeld 3% per jaar aan kwaliteit afneemt, op het gebied van verkeersafwikkeling. Dat is echt veel. Door te investeren in tijdig verkeerskundig onderhoud, schroef je dat niveau weer terug naar 100%.”

Het is op papier heel makkelijk, maar de praktijk is weerbarstiger.

Dappere wegbeheerder

Op de vraag of verkeerslichten kunnen bijdragen aan de mobiliteitstransitie, antwoordt Willekens dus een volmondig ja. “Maar om het echt op straat weg te zetten, moet je een dappere wegbeheerder zijn. Het is op papier heel makkelijk, maar de praktijk is weerbarstiger. Dan krijg je met alle individuele weggebruikers te maken. Wij zien, als een drone boven je stad hangend, wat het beste is voor heel het netwerk, Maar die weggebruiker rijdt daar en staat te wachten.”

Daarom is communicatie volgens de adviseur cruciaal. “Kijk naar Maastricht. Dat is een oude stad en zij weten ondertussen uit ervaring hoeveel auto’s ze in de stad kunnen verwerken. Gaan ze daar met één auto overheen, dan loopt de stad gewoon vast. Daar wordt dus al ver buiten de stad de hoeveelheid verkeer gedoseerd en daar communiceren ze ook bij ‘hier wachten, om straks in de stad door te kunnen rijden’.

Ook moet je volgens mij ook duidelijk uitdragen dat je kiest voor de fiets, als dat het beleid is. Het zijn allemaal kleine beetjes, maar weggebruikers moeten bijvoorbeeld snappen waarvoor ze staan te wachten.”

Lees ook:

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Maak gebruik van de exclusieve jaaraanbieding: € 7,50 i.p.v. € 10,50. 

Bekijk de aanbieding

Auteur: Marloes Kanselaar

Marloes Kanselaar is vaste redacteur voor VerkeersNet en werkt nauw samen met de redacteuren van OVPro.nl en TaxiPro.nl. Na een studie Journalistiek werkte ze voor het AD/Rotterdams Dagblad en deed ze commerciële schrijfervaring op bij webwinkel Coolblue. Een Rotterdamse in hart en nieren, die de lezer van VerkeersNet graag op de hoogte houdt van alle ontwikkelingen in de verkeers-en mobiliteitswereld.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.