Hoe werd de fietshelm in Denemarken normaal zonder helmplicht?

Een helmplicht voor fietsers? Daar zeggen de meeste fietsorganisaties en Nederlanders zelf nu volmondig nee tegen. Maar kun je ervoor zorgen dat het dragen van een fietshelm normaal wordt zonder dat hier een plicht aan te pas hoeft te komen? In Denemarken is het helmgebruik in zo’n vijftien jaar explosief toegenomen. Pernille Sølund Ehlers van de Deense Raad voor Verkeersveiligheid deelt haar ervaring.

In veel landen is het dragen van een helm op de fiets verplicht en ook in Nederland laait de discussie af en toe op. Vooral vanuit de medische hoek klinkt een pleidooi vóór die verplichting, aangezien de kans op een ernstige afloop van een ongeluk of val flink kan afnemen door de bescherming van het hoofd. Tegelijkertijd heeft het nadelen. Onderzoeken en enquêtes onder fietsers wijzen uit dat hierdoor mensen minder op de fiets zullen stappen.

Een op de twee Denen draagt een helm

Met hetzelfde vraagstuk had de Rädet for Sikker Trafik, de Deense Raad voor Verkeersveiligheid, enkele jaren geleden te maken. In Denemarken wordt erg veel gefietst door de ruim 5,8 miljoen inwoners. Het is naar eigen zeggen het tweede fietsland ter wereld, alleen overtroffen door Nederland. In 2004 droeg van de kinderen onder de 11 jaar oud iets meer dan 40 procent een helm. Voor alle andere leeftijdsgroepen was dat minder dan 10 procent.

Ruim vijftien jaar later is het gebruik bij alle leeftijdsgroepen enorm toegenomen, terwijl een helm nog steeds niet verplicht is. Iets meer dan de helft van alle volwassen zet een helm op tijdens het fietsen en negen op de tien kinderen onder de elf. Het instituut voor een veiliger verkeer monitort jaarlijks de motivaties en barrières van Denen om wel of geen helm te gebruiken met onderzoeken, enquêtes en interviews. Dus hoe veranderde het gebruik van een fietshelm in Denemarken van controversieel en ongewoon naar volkomen normaal?

Tekst loopt door onder de afbeelding

Helmgebruik in Denemarken

Het was direct een uitgangspunt van dit Deense instituut om niet in te zetten op wetgeving. Een helm moet voor meer verkeersveiligheid en dus gezondheid van de inwoners zorgen. Als Denen minder gaan fietsen vanwege een helmplicht, zou juist het tegenovergestelde resultaat worden bereikt. Daarnaast nam de Raad in overweging dat het vrijwillige gebruik bijdraagt aan een gezonde en positieve discussie over de fietshelm.

Beschikbaarheid

Vrijwilligheid was dus het doel. Om dit te bereiken werd volop ingezet op drie pijlers: namelijk beschikbaarheid, bewustwording en de aantrekkelijkheid. Allereerst de beschikbaarheid. Jaren geleden waren fietshelmen lang niet zo gemakkelijk te verkrijgen, waren ze vaak niet mooi en was er weinig variëteit. “Het ontwerp is inmiddels veel beter en ze zijn veel lichter. Er is voor iedereen een helm te vinden die hij leuk vindt”, aldus Ehlers.

Daarbij is geprobeerd om dit object begeerlijk te maken. Bekende kunstenaars zijn in 2009 gevraagd om helmen te ontwerpen, die daarna te koop was voor 25 euro in een bekende supermarktketen. De winst werd gedoneerd aan een goed doel dat zich bezighield met hersenbeschadiging. Die actie was een enorm succes. Ehlers: “Het toonde ons dat beschikbaarheid, een goed ontwerp en een aantrekkelijke prijs succesvolle stimulansen zijn.”

Studenten

Studenten blijken het vaakst op de fiets te stappen zonder hun hoofd te beschermen. Tegelijkertijd wees onderzoek uit dat de doelgroep zich bewust is van de positieve effecten en zeiden veel respondenten een helm te willen dragen als hun vrienden dat ook zouden doen. Het instituut besloot daarom pop-upwinkels te realiseren op universiteit, waar helmen goedkoop beschikbaar waren. Bij die winkels gold de actie ‘Breng een vriend mee’.

“Zo nemen we twee of eigenlijk drie hordes”, legt Ehlers uit. “Studenten schaffen samen een fietshelm aan, dus ze weten zeker dat ze niet de enige zijn. Ten tweede werden de helmen goedkoop aangeboden. Als laatste waren ze gemakkelijk te verkrijgen. Uit vervolgonderzoek blijkt dat 55 procent van de studenten na een jaar nog steeds gebruik te maken van het voorwerp. De actie wordt dan ook nog steeds meerdere malen per jaar herhaald.

Bewustwording

Een tweede speerpunt van het Deense verkeersveiligheidsinstituut is de bewustwording. Dit wordt gedaan door een constante communicatie op allerlei platformen, onder andere over de voordelen van een fietshelm. Er wordt bijvoorbeeld aandacht gevestigd op de verlaagde kans op hersenletsel bij het dragen van een helm, maar ook geven filmpjes uitleg over de wijze om een helm te dragen. Daarnaast zorgt de Raad voor materiaal dat op scholen kan worden gebruikt.

Ehlers: “Het was belangrijk om bij mensen aan het verstand te krijgen dat het dragen van een helm volkomen normaal is. Daardoor is nu niet langer controversieel om fietsers te zien met iets op hun hoofd. Sterker nog, het is eerder controversieel als kinderen geen helm dragen.”

Aantrekkelijkheid

De laatste pijler is aantrekkelijkheid. Je moet fietsers op de juiste manier prikkelen, denkt Ehlers. In Denemarken werd daar soms ludiek mee omgegaan. Er was een campagne die ouders aansprak op hun positie als rolmodel. Hoe kunnen ze kinderen dwingen om een helm te dragen, maar het zelf niet doen?

Bovendien wordt regelmatig gekozen voor een grappige of aparte aanpak. Eén video over het belang van de fietshelm werd zelfs de meest gekeken video van dat jaar in Denemarken en heeft inmiddels 12 miljoen views. “Zelfs zoiets serieus als de fietshelm kun je populair maken. Volgens mij heeft de humor daarvoor gezorgd”, meent Ehlers.

Daarbij dient goed naar verschillende doelgroepen te worden gekeken. Senioren worden juist aangesproken op hun vermogen om langer zelfstandig te kunnen fietsen door die hoofdbescherming. “We zeggen in campagnes niet: als je geen helm draagt, kun je vallen en het leven laten”, licht Ehlers toe. “Onze insteek is: als je jezelf beschermt, voorkom je een ernstig ongeval en kun je nog heel veel jaren blijven fietsen. Dat vindt deze doelgroep heel belangrijk.”

Onderlinge afspraken

Rond 2013 en 2014 leek het gebruik van de helm te stokken bij de 10- tot 12-jarigen. Ouders bleken vanaf die leeftijd minder op het gebruik van een helm aan te gaan dringen, omdat ze dachten dat tieners het toch niet zouden willen. Bovendien: als één tiener in de klas zonder helm ging fietsen, stopten alle leerlingen.

De Raad voor Verkeersveiligheid greep hierop in en stimuleerde ouders om met elkaar in gesprek te gaan en afspraken te maken in een hele klas. Inmiddels stijgt het aantal 10- tot 12-jarigen dat een helm draagt op de fiets weer jaarlijks, net als het aantal oudere tieners. “Het effect is dus merkbaar voor alle leeftijden.”

Positieve trend

Ongeveer een op de twee volwassen kiest er inmiddels dus voor om een helm te dragen. Er is nog het meeste te winnen is bij fietsers tussen de 16 en 25 jaar jaar oud, want slechts ongeveer eenderde van de jongvolwassenen kiest ervoor om een helm te dragen. Daarvoor worden meerdere redenen gegeven, maar nooit dat ze twijfelen aan de effectiviteit van de helm. Dat vindt Ehlers in ieder geval positief.

Een belangrijk signaal van het succes van de gedane inspanningen, vindt Ehlers de reacties op de vraag of mensen zouden stappen wanneer een helm op de fiets alsnog verplicht wordt. Elk jaar wordt dit onderzocht en steeds minder respondenten lijken te worden afgeschrikt door een helmplicht. In 2014 zei bijna een kwart minder of niet meer van de tweewieler gebruik te maken en in 2017 was dat 13 procent. Dit jaar gaf nog maar één op de tien respondenten op deze vraag een bevestigend antwoord. Ehlers: “Het aantal helm-haters, om het zo maar te noemen, is dus flink afgenomen.”

Lees ook:

Wel of geen helmplicht op de fiets?

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Maak gebruik van de exclusieve aanbieding

Bekijk de aanbieding

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur voor VerkeersNet en schrijft daarnaast voor verschillende andere vakbladen van Promedia Group, zoals OVPro.nl en TaxiPro.nl.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.

Hoe werd de fietshelm in Denemarken normaal zonder helmplicht? - VerkeersNet

Hoe werd de fietshelm in Denemarken normaal zonder helmplicht?

Een helmplicht voor fietsers? Daar zeggen de meeste fietsorganisaties en Nederlanders zelf nu volmondig nee tegen. Maar kun je ervoor zorgen dat het dragen van een fietshelm normaal wordt zonder dat hier een plicht aan te pas hoeft te komen? In Denemarken is het helmgebruik in zo’n vijftien jaar explosief toegenomen. Pernille Sølund Ehlers van de Deense Raad voor Verkeersveiligheid deelt haar ervaring.

In veel landen is het dragen van een helm op de fiets verplicht en ook in Nederland laait de discussie af en toe op. Vooral vanuit de medische hoek klinkt een pleidooi vóór die verplichting, aangezien de kans op een ernstige afloop van een ongeluk of val flink kan afnemen door de bescherming van het hoofd. Tegelijkertijd heeft het nadelen. Onderzoeken en enquêtes onder fietsers wijzen uit dat hierdoor mensen minder op de fiets zullen stappen.

Een op de twee Denen draagt een helm

Met hetzelfde vraagstuk had de Rädet for Sikker Trafik, de Deense Raad voor Verkeersveiligheid, enkele jaren geleden te maken. In Denemarken wordt erg veel gefietst door de ruim 5,8 miljoen inwoners. Het is naar eigen zeggen het tweede fietsland ter wereld, alleen overtroffen door Nederland. In 2004 droeg van de kinderen onder de 11 jaar oud iets meer dan 40 procent een helm. Voor alle andere leeftijdsgroepen was dat minder dan 10 procent.

Ruim vijftien jaar later is het gebruik bij alle leeftijdsgroepen enorm toegenomen, terwijl een helm nog steeds niet verplicht is. Iets meer dan de helft van alle volwassen zet een helm op tijdens het fietsen en negen op de tien kinderen onder de elf. Het instituut voor een veiliger verkeer monitort jaarlijks de motivaties en barrières van Denen om wel of geen helm te gebruiken met onderzoeken, enquêtes en interviews. Dus hoe veranderde het gebruik van een fietshelm in Denemarken van controversieel en ongewoon naar volkomen normaal?

Tekst loopt door onder de afbeelding

Helmgebruik in Denemarken

Het was direct een uitgangspunt van dit Deense instituut om niet in te zetten op wetgeving. Een helm moet voor meer verkeersveiligheid en dus gezondheid van de inwoners zorgen. Als Denen minder gaan fietsen vanwege een helmplicht, zou juist het tegenovergestelde resultaat worden bereikt. Daarnaast nam de Raad in overweging dat het vrijwillige gebruik bijdraagt aan een gezonde en positieve discussie over de fietshelm.

Beschikbaarheid

Vrijwilligheid was dus het doel. Om dit te bereiken werd volop ingezet op drie pijlers: namelijk beschikbaarheid, bewustwording en de aantrekkelijkheid. Allereerst de beschikbaarheid. Jaren geleden waren fietshelmen lang niet zo gemakkelijk te verkrijgen, waren ze vaak niet mooi en was er weinig variëteit. “Het ontwerp is inmiddels veel beter en ze zijn veel lichter. Er is voor iedereen een helm te vinden die hij leuk vindt”, aldus Ehlers.

Daarbij is geprobeerd om dit object begeerlijk te maken. Bekende kunstenaars zijn in 2009 gevraagd om helmen te ontwerpen, die daarna te koop was voor 25 euro in een bekende supermarktketen. De winst werd gedoneerd aan een goed doel dat zich bezighield met hersenbeschadiging. Die actie was een enorm succes. Ehlers: “Het toonde ons dat beschikbaarheid, een goed ontwerp en een aantrekkelijke prijs succesvolle stimulansen zijn.”

Studenten

Studenten blijken het vaakst op de fiets te stappen zonder hun hoofd te beschermen. Tegelijkertijd wees onderzoek uit dat de doelgroep zich bewust is van de positieve effecten en zeiden veel respondenten een helm te willen dragen als hun vrienden dat ook zouden doen. Het instituut besloot daarom pop-upwinkels te realiseren op universiteit, waar helmen goedkoop beschikbaar waren. Bij die winkels gold de actie ‘Breng een vriend mee’.

“Zo nemen we twee of eigenlijk drie hordes”, legt Ehlers uit. “Studenten schaffen samen een fietshelm aan, dus ze weten zeker dat ze niet de enige zijn. Ten tweede werden de helmen goedkoop aangeboden. Als laatste waren ze gemakkelijk te verkrijgen. Uit vervolgonderzoek blijkt dat 55 procent van de studenten na een jaar nog steeds gebruik te maken van het voorwerp. De actie wordt dan ook nog steeds meerdere malen per jaar herhaald.

Bewustwording

Een tweede speerpunt van het Deense verkeersveiligheidsinstituut is de bewustwording. Dit wordt gedaan door een constante communicatie op allerlei platformen, onder andere over de voordelen van een fietshelm. Er wordt bijvoorbeeld aandacht gevestigd op de verlaagde kans op hersenletsel bij het dragen van een helm, maar ook geven filmpjes uitleg over de wijze om een helm te dragen. Daarnaast zorgt de Raad voor materiaal dat op scholen kan worden gebruikt.

Ehlers: “Het was belangrijk om bij mensen aan het verstand te krijgen dat het dragen van een helm volkomen normaal is. Daardoor is nu niet langer controversieel om fietsers te zien met iets op hun hoofd. Sterker nog, het is eerder controversieel als kinderen geen helm dragen.”

Aantrekkelijkheid

De laatste pijler is aantrekkelijkheid. Je moet fietsers op de juiste manier prikkelen, denkt Ehlers. In Denemarken werd daar soms ludiek mee omgegaan. Er was een campagne die ouders aansprak op hun positie als rolmodel. Hoe kunnen ze kinderen dwingen om een helm te dragen, maar het zelf niet doen?

Bovendien wordt regelmatig gekozen voor een grappige of aparte aanpak. Eén video over het belang van de fietshelm werd zelfs de meest gekeken video van dat jaar in Denemarken en heeft inmiddels 12 miljoen views. “Zelfs zoiets serieus als de fietshelm kun je populair maken. Volgens mij heeft de humor daarvoor gezorgd”, meent Ehlers.

Daarbij dient goed naar verschillende doelgroepen te worden gekeken. Senioren worden juist aangesproken op hun vermogen om langer zelfstandig te kunnen fietsen door die hoofdbescherming. “We zeggen in campagnes niet: als je geen helm draagt, kun je vallen en het leven laten”, licht Ehlers toe. “Onze insteek is: als je jezelf beschermt, voorkom je een ernstig ongeval en kun je nog heel veel jaren blijven fietsen. Dat vindt deze doelgroep heel belangrijk.”

Onderlinge afspraken

Rond 2013 en 2014 leek het gebruik van de helm te stokken bij de 10- tot 12-jarigen. Ouders bleken vanaf die leeftijd minder op het gebruik van een helm aan te gaan dringen, omdat ze dachten dat tieners het toch niet zouden willen. Bovendien: als één tiener in de klas zonder helm ging fietsen, stopten alle leerlingen.

De Raad voor Verkeersveiligheid greep hierop in en stimuleerde ouders om met elkaar in gesprek te gaan en afspraken te maken in een hele klas. Inmiddels stijgt het aantal 10- tot 12-jarigen dat een helm draagt op de fiets weer jaarlijks, net als het aantal oudere tieners. “Het effect is dus merkbaar voor alle leeftijden.”

Positieve trend

Ongeveer een op de twee volwassen kiest er inmiddels dus voor om een helm te dragen. Er is nog het meeste te winnen is bij fietsers tussen de 16 en 25 jaar jaar oud, want slechts ongeveer eenderde van de jongvolwassenen kiest ervoor om een helm te dragen. Daarvoor worden meerdere redenen gegeven, maar nooit dat ze twijfelen aan de effectiviteit van de helm. Dat vindt Ehlers in ieder geval positief.

Een belangrijk signaal van het succes van de gedane inspanningen, vindt Ehlers de reacties op de vraag of mensen zouden stappen wanneer een helm op de fiets alsnog verplicht wordt. Elk jaar wordt dit onderzocht en steeds minder respondenten lijken te worden afgeschrikt door een helmplicht. In 2014 zei bijna een kwart minder of niet meer van de tweewieler gebruik te maken en in 2017 was dat 13 procent. Dit jaar gaf nog maar één op de tien respondenten op deze vraag een bevestigend antwoord. Ehlers: “Het aantal helm-haters, om het zo maar te noemen, is dus flink afgenomen.”

Lees ook:

Wel of geen helmplicht op de fiets?

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Maak gebruik van de exclusieve aanbieding

Bekijk de aanbieding

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur voor VerkeersNet en schrijft daarnaast voor verschillende andere vakbladen van Promedia Group, zoals OVPro.nl en TaxiPro.nl.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.