Platteland Nweg FOTO VerkeersNet

Verder rijden naar de supermarkt op platteland: vooral perceptie van afstand belangrijk

Vanzelfsprekend is het belangrijk om onderzoek te doen naar de bereikbaarheid van steden. Maar doen we daarmee voldoende recht aan gebieden daarbuiten, waar bijna 5 miljoen Nederlanders wonen? Die vraag stelt Taede Tillema, als onderzoeker werkzaam voor de Rijksuniversiteit Groningen en het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid. Die vraag is relevant nu veel voorzieningen op het platteland verdwijnen.

In Nederland ligt veel nadruk op stedelijke gebieden en de bijbehorende verkeers- en vervoersproblemen. En dan vooral files. Minder aandacht is er voor gebieden buiten de stad: het ommeland. Als geboren en getogen ommelander vind ik dit jammer. Sinds vorig jaar bekleed ik de leerstoel Transportgeografie aan de Rijksuniversiteit Groningen. Dit doe ik naast mijn werk bij het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid. Binnen mijn leerstoel houd ik me bezig met het boeiende onderzoek naar bereikbaarheid en de mobiliteit van het mooie ommeland.

Afgelegen plaats

Vanzelfsprekend is het belangrijk om onderzoek te doen naar de bereikbaarheid van steden. Maar doen we daarmee voldoende recht aan gebieden daarbuiten, waar bijna 5 miljoen Nederlanders wonen? In het ‘ommeland’ is de afstand tot veel dagelijkse voorzieningen, zoals supermarkt, bakker, slager of groentewinkel, beduidend groter. Dat is helemaal zo wanneer de plaats afgelegen ligt.

Binnen een straal van drie kilometer kan een stedeling uit twaalf supermarkten kiezen, een bewoner van een groot dorp uit bijna vier, terwijl een inwoner van een klein dorp meestal is aangewezen op slechts één supermarkt. Die is tegelijkertijd vaak klein en duur, waardoor de dichtstbijzijnde supermarkt zeker niet altijd de voorkeur geniet.

Krimp en leegloop

Door schaalvergroting en bevolkingskrimp kan de bereikbaarheid van voorzieningen verder onder druk komen te staan. Ik groeide op in het Groningse dorp Grijpskerk. Daardoor weet ik dat gezinnen met jonge kinderen veel met de auto onderweg zijn voor werk, school, sport, zwemlessen, verjaardagsvisites en boodschappen.

De afstanden tot voorzieningen nemen toe en de leefbaarheid neemt af

In mijn geboorteplaats Delfzijl zag ik hoe voorzieningen door de bevolkingsafname steeds moeilijker in stand te houden waren. Mijn basisschool ‘De Noorderkroon’ is inmiddels verdwenen. Ook in kleine dorpen staan voorzieningen onder druk. Supermarkten en basisscholen moeten daar steeds vaker hun deuren sluiten. De afstanden tot voorzieningen nemen toe en de leefbaarheid neemt af.

Daalde

In de recente KiM-publicatie ‘Bevolkingsdaling en de effecten op de bereikbaarheid en de mobiliteit in Nederland’ vonden we dat effect terug. Tussen 2008 en 2015 groeide in krimpgebieden in het ommeland de afstand tot voorzieningen harder dan in overige delen van het land.

Dit geldt vooral voor de afstand tot supermarkten, dagelijkse winkelvoorzieningen en basisscholen. De totale mobiliteit in de krimpgebieden nam beperkt toe, terwijl deze in de groeigebieden, zowel binnen als buiten de stad, juist licht daalde.

Hoe het is en hoe het voelt

De prangende vraag is natuurlijk hoe erg het is dat afstanden tot voorzieningen toenemen. Beïnvloedt het de leefbaarheid en het welzijn op een negatieve manier? Het is mijn overtuiging dat de perceptie van bereikbaarheid van voorzieningen veel bepalender is dan de ‘objectief’ gemeten afstand of reistijd.

Onderzoek moet uitwijzen in hoeverre deze op papier interessante mogelijkheden aansluiten bij de behoefte van reizigers

Toch weten we nog vrij weinig over hoe de bereikbaarheid in het ommeland wordt beleefd en of er verschillen zijn tussen gebieden waar de bevolkingsomvang krimpt of groeit. Eerste tekenen dat percepties van bereikbaarheid relevant zijn, kwamen al wel naar voren in het in opdracht van het KiM uitgevoerde onderzoek ‘Mobiliteitsarmoede in de provincie Zeeland‘ eerder dit jaar.

Generaties en gebieden

Binnen het KiM en in mijn leerstoel wil ik de komende jaren samen met mijn collega’s meer inzicht krijgen in de perceptie van bereikbaarheid en hoe deze varieert voor verschillende bewoners en gebieden. Dit geeft een beeld welk type bewoners, zoals ouderen of juist jongeren, een probleem ervaart en hoe dit verschilt tussen regio’s.

Denk aan ruimtelijke en culturele verschillen tussen en binnen rurale gebieden in bijvoorbeeld Groningen, Zeeland, Limburg of de Achterhoek. Hierbij leggen we een relatie met mobiliteitsarmoede en ervaren leefbaarheid.

Zoeken naar oplossingen

Daarnaast wil ik specifiek kijken naar de rol van slimme en innovatieve mobiliteitsoplossingen in het verbeteren van de bereikbaarheid. Denk aan Mobility as a Service-concepten in dunbevolkte gebieden, aan de rol van de elektrische fiets in het overbruggen van grotere afstanden en zelfs aan zelfrijdende busjes in het voor- en natransport. Met dergelijke busjes wordt al op meerdere plekken geëxperimenteerd.

Onderzoek moet uitwijzen in hoeverre deze op papier interessante mogelijkheden aansluiten bij de behoefte van reizigers. En ook in hoeverre ze werken in meer dunbevolkte gebieden buiten de stad waar minder vraag is naar vervoer. Het ziet er echter naar uit dat deze oplossingen heel wat spreekwoordelijke ‘ommelandse reizen’ kunnen voorkomen.

Auteur: Taede Tillema

Auteur: Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM)

6 reacties op “Verder rijden naar de supermarkt op platteland: vooral perceptie van afstand belangrijk”

Pat Rick|01.08.19|12:00

Dit forum toont de eerste reacties onderaan, dus het beste is om daar te beginnen met lezen

Pat Rick|01.08.19|11:59

Niet zoals vakantievluchten dumpen bij Eindhoven Airport.

De perceptie van afstand is vooral cultureerl bepaald. Een educatieve software ontwikkelaar uit Leeuwarden haalt internationale klanten op op Schiphol, en na 2 uur rijden denken ze dat ze nog steeds in A’dam zijn.

Korps mariniers wil niet naar Vlissingen omdat dat het einde van de wereld zou zijn. In Duitsland vinden ze het geen probleem om 4-6 uur in de auto te zitten en dan ben je al heel NL door

Pat Rick|01.08.19|11:53

Om de randstad leefbaar te houden, zijn dus leefbare provincies met goede voorzieningen nodig. Goede bereikbaarheid, goede scholen, goede wegen tgv investeringen met Rijksgelden. Terwijl OV projecten in de randstad met PPS gefinancieerd kunnen worden zoals Uitbreiding metro A’dam

En het zou goed zijn om bepaalde functies uit de randstad te hevelen om de druk daar te verminderen. Brainport, Eemshaven (data centers, offshore windparken) zijn goede voorbeelden. En die moeten echt waarde toevoegen

Pat Rick|01.08.19|11:44

Het probleem is dat de tools om te beslissen zoals NMCA altijd aantonen dat de investeringen moeten gaan naar de randstad vanwege de demografische groei daar. Zelfs als regio Eindhoven economisch harder groeit dan de randstad, werd besloten om de A6 naar Lelystad Airport te verbreden en niet de overbelaste A67 waar dagelijks ongelukken gebeuren.

Dit terwijl er een impuls nodig is om provincies leefbaar te houden en dus meer investeringen daar (waar de meerderheid van de Nederlanders woont).

Pat Rick|01.08.19|11:30

De G4 krijgen miljarden meer (zie overschrijdingen Uithoflijn, Hoekse Lijn, herstel A4 debacel Leiden), terwijl zelfs een stad als Eindhoven met Brainport 10 jaar heeft moeten wachten om een paar honderd miljoen te krijgen. Daarbuiten is het nog erger. Knooppunt Arnhem-Nijmegen wacht al 50 jaar op doortrekken van de A15. Idem voor de A18 zeker nu RWS deze als omleiding biedt voor werkzaamheden A1. En limburg heeft maximaal moeten escaleren om financiering voor de Maaslijn weer rond te krijgen

Pat Rick|01.08.19|11:23

Dit is vooral een investeringsgedreven probleem. Investeringen gaan vooral naar de Randstad. Kijk naar de snelwegprojecten in uitvoering: allemaal in de randstad (behalve N7/A7 stadsautoweg stad Groningen). En mensen volgen de investeringen. Dit wordt dan een vizieuze cirkel, omdat bouwen in een volgebouwde omgeving nog duurder wordt, en dit ten koste gaat van investeringen elders. Dit terwijl de meeste mensen (10 miljoen) NIET in de randstad wonen!

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.