Rotterdam deelvervoer

MaaS als platform: welke lessen zijn er voor regionale overheden?

Er zijn vele initiatieven en regionale pilots om MaaS-concepten van de grond te krijgen. Landelijke en regionale overheden spelen daarbij een belangrijke rol. Hoe moeten zij die invullen? Egon Hogenboom (Elfer Advies) en Arjan Vaandrager (MaaS Lab) verkennen de reikwijdte en complexiteit bij de zoektocht naar een nieuwe sturingsmodel voor deze mobiliteitstransitie in dit artikel.

MaaS is een hot topic binnen de mobiliteitswereld. Dit wordt mede veroorzaakt door de veranderende mobiliteitsvraag, maar ook door de nieuwe mogelijkheden die de techniek heeft. In aanvulling hierop wordt MaaS ook aangegrepen om vraagstukken die steeds lastiger met collectieve oplossingen zijn in te vullen toch in te vullen. Vervolgens is ook de behoefte om het milieu minder te belasten een belangrijke driver van MaaS. MaaS kan immers de efficiency van de verplaatsingen verbeteren en ook de mobiliteitskeuze minder belastend voor het milieu maken.

Door dit allemaal samen lijkt MaaS een gouden toekomst tegemoet te gaan. Tegelijkertijd is de rol van de overheden onmisbaar. Dit hebben excessen van andere deelplatformen, zoals Airbnb en Uber, uitgewezen. Wat valt er van deze andere platformen te leren voor beleidsmakers?

Platformeconomie

Martijn Arets, een expert van deze zogenoemde platformeconomie, heeft recent een nieuw boek uitgebracht ‘De platformrevolutie’. Daarin schetst hij digitale veranderingen in verschillende sectoren en doet hij van daaruit verwachtingen en voorspellingen voor de verdere ontwikkeling en de impact van digitale platformen voor deze sectoren en ook andere sectoren in de komende jaren.

Hoe zijn de lessen van Arets in algemene zin te vertalen naar de ontwikkeling en impact van MaaS op het mobiliteitssysteem in de komende jaren en naar de rol van de overheden bij deze transitie? Een platform kenmerkt zich als een plek waar online vraag en aanbod worden gekoppeld. Platformen hebben in het algemeen een toegevoegde waarde omdat zij voor de vragers en de aanbieders een aantal vraagstukken oplossen:
1. Asymmetrie van kennis
2. Transactiekosten verlagen
3. Vertrouwen
4. Faciliteren transactie

Impact mobiliteitsmarkt

Als we specifiek naar de mobiliteitsmarkt kijken, is het vertrouwensvraagstuk niet het meest belangrijke issue, al gaat dit met de komst van alle mogelijke nieuwe modaliteiten zoals deelfietsen, -stepjes en -scooters gaat dit wel belangrijker worden. De asymmetrie van kennis is vooral te vinden voor reizigers die reizen maken die zij nog niet eerder hebben gemaakt.

Mobility as a Service-concepten zijn tot nog toe vooral ontwikkeld met een belangrijke rol voor het openbaar vervoer. Dat is natuurlijk niet zo verwonderlijk omdat de openbaarvervoerdiensten als basisdienst algemeen beschikbaar zijn. Omdat het openbaar vervoer een door de overheid gereguleerde dienst is, heeft de overheid als gevolg een belangrijke rol in de ontwikkeling van MaaS. Daarnaast heeft de overheid een belangrijke rol bij het bredere mobiliteitsbeleid, als systeemverantwoordelijke en met maatschappelijke doelen voor de bereikbaarheid, duurzaamheid en leefbaarheid.

Als MaaS het samenbrengen is van verschillende modaliteiten, de reis begeleidt en ook de transactie tot stand brengt, dan sluit het daarmee aan bij de eerdergenoemde toegevoegde waarde van een platform. Als gevolg hiervan kan MaaS dus ook als een platform beschouwd worden.

Verantwoordelijkheid overheid

Martijn Arets laat zien dat de overheid een rol heeft bij de platformeconomie. Hij geeft aan dat de juridische voorwaarden van een platform en de toegankelijkheid van een platform typisch zaken zijn waar de overheid een verantwoordelijkheid heeft. Het Rathenau instituut heeft zelfs al twintig aanbevelingen gedaan voor beleidsmakers. Daarmee zijn ook de lessen die uit platformen in andere sectoren getrokken kunnen worden relevant voor de verdere ontwikkeling van MaaS.

De lessen van andere platformen voor MaaS zijn als volgt samen te vatten:

  • De overheid moet regels stellen
  • Het platform moet een open karakter hebben zodat alle aanbieders kunnen aansluiten
  • Het platform moet los staan van een vervoerder.

Voorkomen uitspattingen

De voorbeelden van marktverstoringen door verschillende platformen (zoals Airbnb, deelfietsen, etc.) geven duidelijk aan dat de overheid een belangrijke rol heeft. Door duidelijke regels te stellen worden excessen voorkomen. Deze kunnen voorkomen worden door een duidelijk kader dat vooraf wordt gemaakt. De kaders zijn daarbij niet bedoeld om de markt te verdelen maar veel meer dat de kracht van de markt ook daadwerkelijk voor de maatschappij als geheel werkt. Dit laatste is voor MaaS nadrukkelijk van belang.

De tweede les is dat platformen open moeten zijn qua opbouw. De praktijk van de afgelopen jaren bij verschillende platformen heeft laten zien dat het adagium ‘the winner takes all’ meer dan belangrijk was. Als gevolg hiervan zijn de nodige alternatieven uit de markt geduwd. Zo is menig platform nog nooit financieel rendabel geweest omdat potentiële concurrenten op prijs de loef afgestoken wordt. Hiermee is dus een gezond businessmodel dan ook bijna onmogelijk.

Voor Maas is juist van belang dat nieuwe initiatieven op het gebied van vervoer mee kunnen doen. De vervoersvraag zal namelijk in de toekomst niet minder complex worden als gevolg van de eerdergenoemde ontwikkelingen als urbanisatie en individualisering. Het platform voor MaaS zal nieuwe aanbieders moeten toelaten en niet als instrument moeten dienen om een vervoerder absolute marktmacht te veroveren.

Onafhankelijkheid

Als laatste moet het platform mee kunnen ontwikkelen met de markt en dat betekent dat een platform niet afhankelijk moet zijn van één vervoerder. De duurzaamheid van het platform komt dan in gevaar. Door een verandering van de vervoersvraag en technologische ontwikkelingen zal het platform mee moeten bewegen.

Als een platform afhankelijk is van één vervoerder ontstaat er een situatie die vergelijkbaar is met bijvoorbeeld Amazon. Hierbij krijgen innovaties en veranderingen van de vraag onvoldoende ruimte. Als gevolg hiervan is het gewenste effect van MaaS beperkt.

Regulering

Naast deze visie op de organisatie van Maas als digitaal platform, moeten de landelijke overheid en regionale overheden een visie ontwikkelen voor de organisatie van het mobiliteitsaanbod, via concessies, vergunningen, etc. In de huidige markt voor deelmobiliteit (openbaar vervoer en taxivervoer), kennen we veel regulering. Het regionaal openbaar vervoer wordt periodiek aanbesteed via concessies, de OV-chipkaart is voorgeschreven, voor taxi’s geldt de verplichte boordcomputer, er geldt een maximumtarief en er zijn halteplaatsen en taxistandplaatsen.

Deze vorm van regulering moet wellicht worden aangepast en ook uitgebreid naar andere vormen van (collectief) vervoer, waaronder deelauto’s, deelscooters en deelfietsen. De komende tijd zouden hier samen met kenniscentra als CROW verdere verkenningen kunnen worden uitgevoerd.

Lees ook:

Nog drie dagen om uw bijdrage voor MaaS Congres 2021 te delen

Auteur: Inge Jacobs

1 reactie op “MaaS als platform: welke lessen zijn er voor regionale overheden?”

Fietsersbond Roermond|26.11.20|11:12

Op veel routeplanners maar ook op OpenstreetMaps zien we staan bij rotonden de fietspaden niet goed aangegeven. Vooral de 2-richtingen fietspaden bij rotondes zijn lastig voor automobilisten.
Misschien is het een idee om de navigatie systemen met deze info te updaten.
Werk aan de winkel. Het belangrijkste is dat dan vooral de aandacht ook naar fietsers uit gaat.
Net zoals een flits waarschuwing zou je dat in de systemen in kunnen bouwen.
30 is het nieuwe 50

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.

MaaS als platform: welke lessen zijn er voor regionale overheden? - VerkeersNet
Rotterdam deelvervoer

MaaS als platform: welke lessen zijn er voor regionale overheden?

Er zijn vele initiatieven en regionale pilots om MaaS-concepten van de grond te krijgen. Landelijke en regionale overheden spelen daarbij een belangrijke rol. Hoe moeten zij die invullen? Egon Hogenboom (Elfer Advies) en Arjan Vaandrager (MaaS Lab) verkennen de reikwijdte en complexiteit bij de zoektocht naar een nieuwe sturingsmodel voor deze mobiliteitstransitie in dit artikel.

MaaS is een hot topic binnen de mobiliteitswereld. Dit wordt mede veroorzaakt door de veranderende mobiliteitsvraag, maar ook door de nieuwe mogelijkheden die de techniek heeft. In aanvulling hierop wordt MaaS ook aangegrepen om vraagstukken die steeds lastiger met collectieve oplossingen zijn in te vullen toch in te vullen. Vervolgens is ook de behoefte om het milieu minder te belasten een belangrijke driver van MaaS. MaaS kan immers de efficiency van de verplaatsingen verbeteren en ook de mobiliteitskeuze minder belastend voor het milieu maken.

Door dit allemaal samen lijkt MaaS een gouden toekomst tegemoet te gaan. Tegelijkertijd is de rol van de overheden onmisbaar. Dit hebben excessen van andere deelplatformen, zoals Airbnb en Uber, uitgewezen. Wat valt er van deze andere platformen te leren voor beleidsmakers?

Platformeconomie

Martijn Arets, een expert van deze zogenoemde platformeconomie, heeft recent een nieuw boek uitgebracht ‘De platformrevolutie’. Daarin schetst hij digitale veranderingen in verschillende sectoren en doet hij van daaruit verwachtingen en voorspellingen voor de verdere ontwikkeling en de impact van digitale platformen voor deze sectoren en ook andere sectoren in de komende jaren.

Hoe zijn de lessen van Arets in algemene zin te vertalen naar de ontwikkeling en impact van MaaS op het mobiliteitssysteem in de komende jaren en naar de rol van de overheden bij deze transitie? Een platform kenmerkt zich als een plek waar online vraag en aanbod worden gekoppeld. Platformen hebben in het algemeen een toegevoegde waarde omdat zij voor de vragers en de aanbieders een aantal vraagstukken oplossen:
1. Asymmetrie van kennis
2. Transactiekosten verlagen
3. Vertrouwen
4. Faciliteren transactie

Impact mobiliteitsmarkt

Als we specifiek naar de mobiliteitsmarkt kijken, is het vertrouwensvraagstuk niet het meest belangrijke issue, al gaat dit met de komst van alle mogelijke nieuwe modaliteiten zoals deelfietsen, -stepjes en -scooters gaat dit wel belangrijker worden. De asymmetrie van kennis is vooral te vinden voor reizigers die reizen maken die zij nog niet eerder hebben gemaakt.

Mobility as a Service-concepten zijn tot nog toe vooral ontwikkeld met een belangrijke rol voor het openbaar vervoer. Dat is natuurlijk niet zo verwonderlijk omdat de openbaarvervoerdiensten als basisdienst algemeen beschikbaar zijn. Omdat het openbaar vervoer een door de overheid gereguleerde dienst is, heeft de overheid als gevolg een belangrijke rol in de ontwikkeling van MaaS. Daarnaast heeft de overheid een belangrijke rol bij het bredere mobiliteitsbeleid, als systeemverantwoordelijke en met maatschappelijke doelen voor de bereikbaarheid, duurzaamheid en leefbaarheid.

Als MaaS het samenbrengen is van verschillende modaliteiten, de reis begeleidt en ook de transactie tot stand brengt, dan sluit het daarmee aan bij de eerdergenoemde toegevoegde waarde van een platform. Als gevolg hiervan kan MaaS dus ook als een platform beschouwd worden.

Verantwoordelijkheid overheid

Martijn Arets laat zien dat de overheid een rol heeft bij de platformeconomie. Hij geeft aan dat de juridische voorwaarden van een platform en de toegankelijkheid van een platform typisch zaken zijn waar de overheid een verantwoordelijkheid heeft. Het Rathenau instituut heeft zelfs al twintig aanbevelingen gedaan voor beleidsmakers. Daarmee zijn ook de lessen die uit platformen in andere sectoren getrokken kunnen worden relevant voor de verdere ontwikkeling van MaaS.

De lessen van andere platformen voor MaaS zijn als volgt samen te vatten:

  • De overheid moet regels stellen
  • Het platform moet een open karakter hebben zodat alle aanbieders kunnen aansluiten
  • Het platform moet los staan van een vervoerder.

Voorkomen uitspattingen

De voorbeelden van marktverstoringen door verschillende platformen (zoals Airbnb, deelfietsen, etc.) geven duidelijk aan dat de overheid een belangrijke rol heeft. Door duidelijke regels te stellen worden excessen voorkomen. Deze kunnen voorkomen worden door een duidelijk kader dat vooraf wordt gemaakt. De kaders zijn daarbij niet bedoeld om de markt te verdelen maar veel meer dat de kracht van de markt ook daadwerkelijk voor de maatschappij als geheel werkt. Dit laatste is voor MaaS nadrukkelijk van belang.

De tweede les is dat platformen open moeten zijn qua opbouw. De praktijk van de afgelopen jaren bij verschillende platformen heeft laten zien dat het adagium ‘the winner takes all’ meer dan belangrijk was. Als gevolg hiervan zijn de nodige alternatieven uit de markt geduwd. Zo is menig platform nog nooit financieel rendabel geweest omdat potentiële concurrenten op prijs de loef afgestoken wordt. Hiermee is dus een gezond businessmodel dan ook bijna onmogelijk.

Voor Maas is juist van belang dat nieuwe initiatieven op het gebied van vervoer mee kunnen doen. De vervoersvraag zal namelijk in de toekomst niet minder complex worden als gevolg van de eerdergenoemde ontwikkelingen als urbanisatie en individualisering. Het platform voor MaaS zal nieuwe aanbieders moeten toelaten en niet als instrument moeten dienen om een vervoerder absolute marktmacht te veroveren.

Onafhankelijkheid

Als laatste moet het platform mee kunnen ontwikkelen met de markt en dat betekent dat een platform niet afhankelijk moet zijn van één vervoerder. De duurzaamheid van het platform komt dan in gevaar. Door een verandering van de vervoersvraag en technologische ontwikkelingen zal het platform mee moeten bewegen.

Als een platform afhankelijk is van één vervoerder ontstaat er een situatie die vergelijkbaar is met bijvoorbeeld Amazon. Hierbij krijgen innovaties en veranderingen van de vraag onvoldoende ruimte. Als gevolg hiervan is het gewenste effect van MaaS beperkt.

Regulering

Naast deze visie op de organisatie van Maas als digitaal platform, moeten de landelijke overheid en regionale overheden een visie ontwikkelen voor de organisatie van het mobiliteitsaanbod, via concessies, vergunningen, etc. In de huidige markt voor deelmobiliteit (openbaar vervoer en taxivervoer), kennen we veel regulering. Het regionaal openbaar vervoer wordt periodiek aanbesteed via concessies, de OV-chipkaart is voorgeschreven, voor taxi’s geldt de verplichte boordcomputer, er geldt een maximumtarief en er zijn halteplaatsen en taxistandplaatsen.

Deze vorm van regulering moet wellicht worden aangepast en ook uitgebreid naar andere vormen van (collectief) vervoer, waaronder deelauto’s, deelscooters en deelfietsen. De komende tijd zouden hier samen met kenniscentra als CROW verdere verkenningen kunnen worden uitgevoerd.

Lees ook:

Nog drie dagen om uw bijdrage voor MaaS Congres 2021 te delen

Auteur: Inge Jacobs

1 reactie op “MaaS als platform: welke lessen zijn er voor regionale overheden?”

Fietsersbond Roermond|26.11.20|11:12

Op veel routeplanners maar ook op OpenstreetMaps zien we staan bij rotonden de fietspaden niet goed aangegeven. Vooral de 2-richtingen fietspaden bij rotondes zijn lastig voor automobilisten.
Misschien is het een idee om de navigatie systemen met deze info te updaten.
Werk aan de winkel. Het belangrijkste is dat dan vooral de aandacht ook naar fietsers uit gaat.
Net zoals een flits waarschuwing zou je dat in de systemen in kunnen bouwen.
30 is het nieuwe 50

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.