Onderzoek: vervoersarmoede bestaat bij alle doelgroepen

Dé vervoersarme bestaat niet. Personen van alle leeftijden en uit alle inkomensgroepen, opleidingsniveaus en woonplaatsen kunnen getroffen worden door vervoersarmoede. De manier waarop dit tot uiting komt, verschilt wel per doelgroep. Overheden die hiertegen willen optreden, zullen dus met maatwerk aan de slag moeten. 

Dit blijkt uit Belgisch onderzoek, dat werd geleid door de Universiteit Gent, de Vrije Universiteit Brussel, het Netwerk Duurzame Mobiliteit en Mobiel 21. Bij vervoersarmoede kunnen mensen door beperkte verplaatsingsmogelijkheden niet meer op een volwaardige manier aan het maatschappelijk leven deelnemen. Ruim 900 reizigers die al voor de coronacrisis zich zeker twee dagen in de week niet verplaatsten, werden ondervraagd.

Daardoor konden vijf verschillende profielen worden vastgesteld van mensen die beperkt worden in hun mobiliteit. Zij ervaren, allemaal op een eigen en unieke manier, dat ze in meer of mindere mate worden uitgesloten van volledige deelname aan de maatschappij.

Wijdverspreid probleem

De vijf doelgroepen zijn: mobiele ouderen, jonge starters, stedelijke OV-afhankelijken, suburbane auto-afhankelijken en ouderen op het platteland. Deze doelgroepen hebben beduidend verschillende kenmerken als het gaat om woonomgeving, inkomen, leeftijd en opleidingsniveau. Toch zijn ze niet altijd mobiel. De onderzoekers concluderen daarop dat vervoersarmoede moeilijk te koppelen is aan één bepaald kenmerk. Het is dus een wijdverspreid probleem.

Tegelijkertijd konden er door dit onderzoek, waarbij bijna 1.000 mensen een enquête hebben ingevuld, wel een paar overeenkomsten worden opgemerkt. Als eerste zijn de werksituatie en vervoersarmoede sterk gekoppeld. Werkelozen of gepensioneerden zijn vaker beperkt in hun mobiliteit. Dit is aan de ene kant te verklaren doordat zij een lager inkomen hebben en dus geen geld hebben om te reizen, en aan de andere kant omdat ze geen toegang meer hebben tot een mobiliteitsoplossing die wordt geboden door de werkgever.

Autogebruik

Een laag inkomen betekent bovendien dat mensen vaak geen middelen hebben om een auto aan te schaffen. In België is het autobezit gemiddeld gezien hoog, terwijl van alle respondenten in dit onderzoek 40 procent geen auto bleek te hebben. Zij zijn daarom aangewezen op alternatieven. Sommige respondenten kozen ervoor om een auto te delen, al werden commerciële autodeeldiensten bijna alleen gebruikt door jonge starters.

De andere doelgroepen kiezen er in zo’n geval eerder voor om de auto te gebruiken van vrienden en familie. Ruim één op de tien respondenten kiest hier wel eens voor. De onderzoekers wijzen daarom op het belang van een goed functionerend sociaal netwerk. Dit geeft personen niet alleen toegang tot een auto die te lenen is, maar betekent ook dat zij indien nodig een beroep kunnen doen op iemand om naar een locatie gebracht te worden. Wanneer dit ontbreekt, neemt de kans toe dat een persoon wordt uitgesloten van de samenleving.

Openbaar vervoer

Wellicht omdat een grote groep geen auto bezit, is het openbaar vervoer-gebruik onder de respondenten erg hoog. Bijna een derde geeft aan hiervan volledig afhankelijk te zijn, ook tijdens coronatijden. Een op de vijf respondenten wordt zelfs gehinderd om kwalitatief goed voedsel te kopen als hij geen toegang meer heeft tot het OV. “Dit toont aan hoe onmisbaar goed functionerend openbaar vervoer is om oplossingen voor vervoersarmoede aan te reiken”, aldus de onderzoekers.

Zij kaartten in deze studie aan dat er verschillende drempels worden ervaren om van het OV te gebruiken. Dan gaat het bijvoorbeeld om gebrekkig aanbod, een te hoge prijs voor het abonnement of gebrekkige digitale vaardigheden. Ook hieruit wordt duidelijk dat maatwerk cruciaal is. Zoals de onderzoekers zeggen: “Gratis OV is geen oplossing wanneer het aanbod niet aan de vraag tegemoet komt.”

Fiets

Beleidsmakers worden verder geadviseerd om de mogelijkheden voor de fiets in te zetten. Dit vervoersmiddel heeft namelijk een enorm potentieel in de strijd tegen vervoersarmoede. Een belangrijke taak voor overheden is dan bijvoorbeeld het veiliger maken van de fietsomgeving, aangezien de helft van de respondenten dat momenteel niet het geval vindt.

Van de respondenten bleek bovendien 30 procent geen fiets te hebben. Overheden zouden er verstandig aan doen dit aan te pakken, zodat alle personen van a naar b kunnen reizen en dus niet uitgesloten worden van de samenleving.

Aanbevelingen

Een belangrijke aanbeveling is in ieder geval om niet te zoeken naar één oplossing. Omdat dé vervoersarme niet bestaat, moeten er aparte maatregelen bedacht worden voor de verschillende doelgroepen. “Niet alle mobiliteitsmaatregelen zijn voor elk van de profielen even effectief. Daarom verdient vervoersarmoede een aanpak op maat om de schaarse middelen van de overheid optimaal te investeren.”

Daarnaast worden beleidsmakers gewezen op de koppeling tussen mobiliteit en ruimtelijke ordening. De onderzoekers benadrukken dat bijvoorbeeld een nieuw project sociale huisvesting met een perifere ligging en gebrekkige ontsluiting met het openbaar vervoer juist tot meer vervoersarmoede zal leiden.

Met name omdat veel van deze inwoners vertrouwen op het openbaar vervoer. “Zorg voor basisfuncties in de nabijheid van woonplaatsen. Zo kan sterker ingezet worden op actieve modi en deelsystemen waarbij de nabijheid een cruciale rol speelt. Enkel rekenen op een shift in het mobiliteitsaanbod om vervoersarmoede op te lossen, is dweilen met de kraan open en maatschappelijk niet efficiënt.”

Lees ook:

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur voor VerkeersNet en schrijft daarnaast voor verschillende andere vakbladen van Promedia Group, zoals OVPro.nl en TaxiPro.nl.

2 reacties op “Onderzoek: vervoersarmoede bestaat bij alle doelgroepen”

Martijn|12.02.21|10:15

Ga ik een brood kopen of een liter benzine. Die primaire vraag heb ik beantwoord in mijn white paper mobiliteits (on) geluk. Vervoersarmoede in relatie tot mogelijke schulden problematiek. Kunnen we een sociale onderneming oprichten om vervoersarmoede te bestrijden op lokaal nivo?

Alex Van den Bossche|21.01.21|16:53

Door covid 19 volgen de rij-opleiding en de rij-examens niet meer. Er komt een tekort aan jonge mensen die een voertuig mogen besturen. Elektrisch of niet, wagen, vrachtwagen,bus. Ook een deelwagen of wagen huren kan dan niet.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.