Snelweg A15 bij Rotterdam Zuid BEELD IenW, Tineke Dijkstra Fotografie

PBL positief over rekeningrijden, maar houdt slag om de arm

Ring Rotterdam Zuid A15 met veel verkeer, vrachtverkeer gaat over deze weg van de Rotterdamse havens en Maasvlakte richting het achterland en Duitsland. Zeer drukke weg met meedere rijbanen en rijbanen voor doorgaand verkeer en plaatselijk verkeer.

Betalen naar gebruik waarbij de heffing niet tijd- en plaatsgebonden is, leidt waarschijnlijk tot minder autokilometers, files en CO2-uitstoot. Maar wanneer de tarieven worden gedifferentieerd worden naar gewicht en milieukenmerken kan de impact flink groter zijn. Dit zal ook een extra stimulans geven aan de omslag naar elektrisch rijden. Dat concludeert het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL). En er zijn meer overwegingen bij de invoering van dit systeem

Het PBL heeft zich gebogen over het Coalitieakkoord 2021-2025 dat vorige week is gepresenteerd door VVD, D66, CDA en ChristenUnie. Met deze reflectie wil het PBL de verdere invulling van het akkoord en het publieke debat daarover van belangrijke aandachtspunten voorzien. Want hoewel er grote ambities zijn uitgesproken, ligt er tegelijkertijd een behoorlijke uitwerkingsopgave. “The proof of the pudding is in the eating”, aldus Hans Mommaas, directeur van het Planbureau voor de Leefomgeving. “Ik verwacht dat de hier aangereikte aandachtspunten daarbij behulpzaam kunnen zijn.”

Eerlijke verdeling kosten

Een belangrijke kanttekening die PBL stelt, is de eerlijke verdeling van de kosten. Dit doet het planbureau vooral omdat het zelf steeds meer de aandacht legt op brede welvaart. Bij een systeem van betalen naar gebruik moeten automobilisten die veel kilometers maken het meeste betalen. Er bestaan echter risico’s op verdelingseffecten. Bij één gelijk tarief worden automobilisten met een kleinere auto en bestelautorijders even hard getroffen als automobilisten met een zwaardere, grotere auto. Dat pakt dus gunstiger uit voor de laatste groep.

Bovendien is het belangrijk om in het oog te houden of veel werkgevers hun werknemers gaan compenseren voor het betalen naar gebruik. In dat geval worden de positieve effecten van dit systeem, met name tijdens de spitsuren, beduidend kleiner. PBL wijst er verderop dat die compensatie vooral ten goede zal komen aan mensen met midden- of hogere inkomens, waardoor werknemers met een kleinere portemonnee oneerlijk worden geraakt.

Nederlandse mobiliteitspartijen hebben deze week al benadrukt dat het belangrijk is om onderscheid te maken in het tarief. Zij zijn veelal positief over het invoeren van rekeningrijden en pleiten daar ook al lange tijd voor. Zowel Steven van Eijck namens de Mobiliteitsalliantie als Han ten Broeke van BOVAG benadrukten vorige week dat het systeem pas echt goed werk als er onderscheid wordt gemaakt op basis van milieukenmerken van een voertuig.

Reiskostenvergoeding

Daarnaast wijst PBL daarnaast op een negatief effect dat al kan ontstaan voordat betalen naar gebruik realiteit wordt. Het is een doel van het nieuwe systeem om gelijkblijvende belastingopbrengsten te garanderen en de systeemkosten af te dekken. Bij de tariefstelling van het nieuwe systeem wordt namelijk vastgehouden aan het belastingniveau van 2025. Dit moet de teruglopende overheidsinkomsten door de toename van het aantal emissievrije auto’s compenseren. Het betekent ook dat de transitie naar emissievrij rijden de hoogte van het kilometertarief beïnvloedt.

De coalitie wil wel dat woon-werkverkeer betaalbaar blijft en verhoogt dus de fiscale vrijstelling voor de reiskostenvergoeding. Maar dat gebeurt al in 2024, terwijl betalen naar gebruik pas in 2030 volgt. Juist dat gaat volgens PBL zorgen voor voor méér autogebruik in de spits en dus meer files en CO2-uitstoot.

“Het is te overwegen de verhoging van de fiscale vrijstelling voor de reiskostenvergoeding gelijktijdig in te voeren met betalen naar gebruik. Als dat eerder kan dan 2030 wordt de bijdrage aan de CO2-besparingsdoelen voor 2030 vergroot”, schrijft het Planbureau voor de Leefomgeving.

Invoering

Welke vorm er in 2030 ook wordt ingevoerd, denkt het PBL wel dat hierdoor files kunnen verminderen en het positief uitpakt voor de reductie van schadelijke uitstoot. Tegelijkertijd houdt het planbureau een slag om de arm. “Het effect van betalen naar gebruik zal in 2030 nog niet volledig tot uiting komen. Naar verwachting duurt het een aantal jaren voordat het gedragseffect volledig is.”

Lees ook:

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Maak gebruik van de exclusieve jaaraanbieding: € 7,50 i.p.v. € 10,50. 

Bekijk de aanbieding

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur voor VerkeersNet en schrijft daarnaast voor verschillende andere vakbladen van Promedia Group, zoals OVPro.nl en TaxiPro.nl.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.