Parkeergarage (bron: PublicDomainPictures/ Pixabay)

‘Verhandelbare parkeerrechten leiden tot gedragsverandering’

Verhandelbare parkeerrechten zorgen voor een gedragsverandering in het woon-werkverkeer. Forenzen lijken vooral vaker te gaan thuiswerken. Ze vinden het bovendien eerlijker dan de invoering van betaald parkeren. Dat blijkt uit een experiment dat ANWB heeft uitgevoerd onder een aantal medewerkers. Op basis daarvan wordt geconcludeerd dat het een ‘veelbelovend beleidsinstrument’ lijkt te zijn, al zijn extra experimenten en meer onderzoek nodig. 

De pilot met verhandelbare parkeerrechten is een van de proeven waarmee het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat met de Mobiliteitsalliantie kijkt naar alternatieve vormen van vervoer en betaling. Er waren vijf pilots beoogd, maar alleen deze twee pilots zijn succesvol afgerond. Minister Cora van Nieuwenhuizen informeerde de Tweede Kamer Vorige week over de uitkomsten en leerervaringen hiervan.

Opzet

ANWB is onderdeel van de Mobiliteitsalliantie en zag kansen om te experimenteren met het concept van verhandelbare parkeerrechten door een verbouwing van het hoofdkantoor in Den Haag. Dit bood de ideale situatie voor een living lab. 65 medewerkers namen vrijwillig deel aan de pilot, onder de naam Pcoins. Hiermee is onderzocht welk effect dit heeft op het gebruik van parkeervoorzieningen en de auto, en of deze methode door de gebruiker wordt ervaren als een eerlijke manier om parkeerruimte te verdelen.

De ANWB heeft de pilot samen met Vrije Universiteit Amsterdam en Innovactory uitgevoerd. Het experiment duurde acht weken, waarbij deelnemers twee keer twee weken lang konden handelen voor parkeerrechten. De deelnemers kregen op basis van het aantal werkdagen in die week parkeercoins toebedeeld. Het was daarna aan de deelnemers om de keuze te maken of ze deze middelen zouden gebruiken om te parkeren of te verkopen. Het was dus mogelijk om zo wat extra geld te verdienen. In de praktijk bleken niet alle deelnemers actief te handelen.

Streven naar minder parkeerbewegingen

In de proef werd gestreefd naar een vermindering van het aantal parkeerbewegingen van de handelende deelnemers tot een niveau van 80 procent ten opzichte van voor het experiment. Daarom lag het aantal uitgedeelde parkeerrechten elke week zo dicht mogelijk bij die 80 procent, waarbij sommige deelnemers soms juist iets meer rechten kregen dan andere. Dit om de handel te stimuleren.

Er waren enkele zekerheden ingebouwd om ongewenste speculatie tegen te gegaan. Een deelnemer kon niet meer rechten in bezit hebben dan het aantal werkdagen dat die week nog zou volgen. En bij parkeren op het terrein zonder een recht te bezitten, werd er automatisch één aangekocht voor de dan geldende prijs. Controle hierop vond plaats door automatische kentekenregistratie bij de entree van het parkeerterrein.

Inzichten

Hoewel het een kleinschalig experiment betrof, zijn enkele conclusies te trekken. Belangrijk is dat verhandelbare parkeerrechten daadwerkelijk kunnen leiden tot een gedragsverandering in het woon-werkverkeer. De deelnemers die actief handelden bleken 10 tot zelfs 20 procent minder gebruik te maken van parkeervoorzieningen ten opzichte van de situatie voor de pilot. Daarbij kozen ze er vooral voor om vaker thuis te werken. Veel medewerkers hadden geen goed alternatief voor de auto.

Die conclusie is dus alleen te trekken voor deelnemers die actief bezig waren met de parkeerrechten. Zo handelden actieve deelnemers gedurende het gehele experiment gemiddeld 10,6 keer, tegenover slechts 0,5 keer door de passieve deelnemers. Die laatste groep bleek het parkeergedrag dan ook nauwelijks aan te passen. Door de opzet van het experiment werden ze nauwelijks geprikkeld om actief te handelen: deelnemers konden nooit financieel slechter eindigen.

Prijs opdrijven

Die passieve deelname zonder gedragsaanpassing leidde tot een gemiddeld groter gebruik van rechten dan zonder die passieve deelnemers het geval zou zijn geweest. “Het hebben van een substantiële groep inactieve deelnemers die hun parkeergedrag niet, of slechts beperkt, aanpassen leidt tot een hogere vraag naar Pcoins en drijft de koers omhoog. Dit gebeurde ook in de praktijk.”

Tekst loopt door onder afbeelding

Koers Pcoins in pilot verhandelbare parkeerrechten (bron: ANWB)

Een aanbeveling is dan ook om deelnemers actief te betrekken binnen het systeem van verhandelbare rechten. Daarbij is het risico op een passieve deelname waarschijnlijk wel beduidend kleiner als verhandelbare parkeerrechten structureel worden toegepast en de werknemers er wel degelijk financieel op achteruit kunnen gaan. Alsnog is het verstandig om bij toekomstige onderzoeken te kijken naar methodes om actieve deelname verder te stimuleren.

Inspanningen

Behalve de mogelijkheid om te handelen, werden de deelnemers en andere medewerkers gevraagd hun mening te geven over verhandelbare parkeerrechten. Deelnemen aan een experiment met verhandelbare rechten blijkt onder andere minder moeite te kosten dan wat de meeste mensen vooraf denken. Met name de actieve deelnemers zijn vooraf huiverig dat het lastig zal zijn, maar beide groepen zijn achteraf positief over het gemak.

Opvallend is dat de deelnemers minder enthousiast zijn geworden over het experiment als ze wordt gevraagd of ze het leuk vinden om te mogen handelen over parkeerrechten. De animo van actieve deelnemers lijkt achteraf iets te zijn afgenomen en passieve deelnemers zijn negatief. De onderzoekers denken dat dit kan komen door de voortdurend stijgende prijs.

“Voor mensen die gehoopt hadden op uitdagende speculatie is dat natuurlijk jammer. Overigens is het wel de vraag of een volatiele prijs en uitdagingen bij het handelen op de lange termijn aantrekkelijk zijn als gedragsbeïnvloeding het primaire doel is.” Bij eventuele vervolgonderzoeken is het belangrijk dieper in te gaan op het gebruiksgemak.

Tekst loopt door onder afbeelding

Enthousiasme pilot verhandelbare parkeerrechten (bron: ANWB)

Betaald parkeren

Een doel van deze pilot was om erachter te komen hoe deelnemers verhandelbare rechten waarderen ten opzichte van andere financiële prikkels. De ANWB-medewerkers zijn van mening dat verhandelbare parkeerrechten eerlijker zijn dan het invoeren van betaald parkeren. Daarbij moet de kanttekening worden geplaatst dat de deelnemers hierover achteraf iets minder stellig lijken te zijn dan voor de pilot.

Ze vinden eveneens dat een systeem met Pcoins beter werkt dan betaald parkeren. Hierbij valt op dat actieve deelnemers vooraf juist stelliger zijn, terwijl passieve deelnemers dat juist na afloop zijn. Daarnaast lijken alle respondenten in de enquête van mening dat het systeem wat hen betreft financieel haalbaar is.

Tekst loopt door onder afbeelding

Pcoins en betaald parkeren (bron: ANWB)

Thuiswerken

Actieve deelnemers gingen met name thuis aan het werk op dagen dat het moeilijker of duurder was om te parkeren. Daarom is het belangrijk dat organisaties openstaan voor thuiswerken als ze aan de slag willen met verhandelbare rechten. ANWB wijst erop dat het experiment is uitgevoerd voor corona. Deze organisaties moeten er ook rekening mee houden dat lang niet alle medewerkers een goed alternatief hebben voor de auto. De onderzoekers benadrukken bovendien dat er extra onderzoek nodig is. Bijvoorbeeld een living lab-experiment met weggebruikers zou erg interessant zijn.

Minister Cora van Nieuwenhuizen onderschrijft in haar brief aan de Tweede Kamer over de twee pilots het belang van extra onderzoek, al vindt ze nu al dat de onderzoeksuitkomsten interessante inzichten opleveren. “Bekeken zal worden of en hoe deze uitkomsten betrokken kunnen worden in het kader van het traject spreiden en mijden.”

Lees ook:

Minder privékilometers met zakenauto door variabele bijtelling

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur voor VerkeersNet en schrijft daarnaast voor verschillende andere vakbladen van Promedia Group, zoals OVPro.nl en TaxiPro.nl.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.