Nog veel onzekerheden over effecten introductie zelfrijdende auto’s

mercedesWat moet een zelfrijdende auto doen in een situatie dat een ongeluk moeilijk te voorkomen is? Kiest de auto er dan voor de fietser aan te rijden of om deze op het laatste moment te ontwijken door tegen een boom te rijden?

Dit is één van de meer filosofische vragen die het rapport “Chauffeurs aan het stuur?- Zelfrijdende voertuigen en het verkeer en vervoersysteem van de toekomst” van het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (KiM) opwerpt. In dit rapport worden vier scenario’s voor een toekomstig verkeer- en vervoersysteem met zelfrijdende auto’s beschreven en worden de mogelijke implicaties doorgenomen

De vier scenario’s verschillen vooral ten aanzien van de mate waarin auto’s zelfrijdend zullen worden – alleen op de snelweg of ook in de stad – en of autodelen doorzet. Met als ene uiterste volledig zelfrijdende deelauto’s, en als andere uiterste auto’s die alleen op de snelweg zelf rijden en waarvan de bezitters niet geloven in de deeleconomie. Voor de scenario’s is gekeken wat sociale, ruimtelijke en economische implicaties kunnen zijn. Antwoorden geeft de studie daarbij niet. Het rapport geeft vooral aan welke met welke vragen men dan te maken krijgt.

Zo neemt in elk van de vier scenario’s de wegcapaciteit toe. Wel zijn er verschillen in de mate van capaciteitswinst en het soort weg waar deze optreedt. In sommige scenario’s ontstaan capaciteitswinsten vooral op snelwegen. In de andere scenario’s gebeurt dit ook op andere wegen.

De ontwikkeling van een vervoersysteem met zelfrijdende auto’s raakt daarom aan vragen en onzekerheden rondom investeringen. Als er veel zelfrijdende auto’s komen, ontstaat er dan een overcapaciteit aan wegen?

Tegelijkertijd kan ook de vraag naar mobiliteit verder toenemen. Neemt de capaciteitsbehoefte hierdoor misschien juist toe op de snelweg of op de overgang van snelweg naar de stad? En wat betekent dit voor investeringen in infrastructuur? Houdt de overheid een rol in verkeersmanagement en bij informatievoorziening? Blijven fysieke wegkantsystemen en verkeersregelinstallaties nodig? Kan de markt het overnemen?

De ontwikkeling van zelfrijdende technologie beperkt zich niet alleen tot de auto. Het kan gevolgen hebben voor het hele vervoersysteem, dus ook voor het ov, de fiets en lopen, aldus het rapport van KiM. Het ov heeft in elk van de vier scenario’s een duidelijk andere positie. Het kan zelfs leiden tot het vrijwel verdwijnen van het traditionele ov. Wat betekent dit voor beslissingen over langetermijninvesteringen in het ov? En hoe flexibel moeten concessieverleningen zijn?

Informatietechnologie zorgt er binnen alle scenario’s voor dat parkeerplekken makkelijk te vinden zijn. Eenmaal bij een lege plek aangekomen, parkeren de voertuigen zelf in. Toch zijn er belangrijke verschillen. In de scenario’s waar autodelen geen grote vlucht neemt, parkeren mensen hun privéauto graag voor de deur. De parkeerdruk blijft hier bestaan. Wanneer de auto overal en altijd automatisch kan rijden en wordt gedeeld, zijn veel minder auto’s nodig om in de mobiliteitsbehoefte te voorzien. Daar komt bij, dat die auto’s buiten de stad parkeren als ze niet gebruikt worden. Dit heeft gevolgen voor ruimtelijk en fiscaal beleid.

Zelfrijdende voertuigen hebben een groot effect op de verkeersveiligheid. In de meest vergaande ontwikkeling zijn incidenten waarbij een voertuig betrokken is, bijna verleden tijd. Een uitdaging is de interactie tussen voertuigen en langzaam verkeer in steden. Fietsers en voetgangers nemen in het dagelijks verkeer immers hun eigen beslissingen. Maar gaat dit wel goed met zoveel zelfrijdende voertuigen in steden? Moet er een strikte scheiding worden aangebracht tussen zelfrijdende voertuigen enerzijds en fietsers en voetgangers anderzijds? Of kan het verkeer zonder enig probleem worden gemengd?

Als een volledige veiligheidsgarantie onmogelijk is, ontstaat een ethische en juridische discussie over welk risico aanvaarbaar is en wie aansprakelijk is als het fout gaat. Wat moet een zelfrijdende auto doen in die zeldzame situatie dat een ongeluk moeilijk te voorkomen is? Kiest de auto er dan voor de fietser aan te rijden of om deze op het laatste moment te ontwijken door tegen een boom te rijden? En wie bepaalt welke keuze de auto dan moet maken?

Onderwerpen:

Auteur: Redactie

Reageren op dit artikel is niet mogelijk.