Elektrische fiets BEELD IenW/Paul Voorham

Eigen gedrag oorzaak van 44% fietsongevallen

Nederland, Zuid-Holland, Den Haag, maart 2015 Jonge man rijdt op een elektrische fiets van het merk Batavus door de stad Den Haag.

“Het is belangrijk om wegen zo in te richten dat een onschuldige stuurfout niet meteen ernstige gevolgen heeft.” Dat zegt directeur Marga de Jager van de ANWB in reactie op de ongevallencijfers die VeiligheidNL dinsdag heeft gepubliceerd. Het aantal eenzijdige fietsongevallen is tussen 2012 en 2021 met 26 procent toegenomen. Vooral 55-plussers blijken vaker gewond te raken. De helft van de fietsslachtoffers bij een enkelvoudig ongeval wijt dit aan zijn eigen gedrag. 

Uit de cijfers van VeiligheidNL blijken fietsers een steeds meer kwetsbare groep te worden. In 2020 belandden naar schatting 71.400 fietsers op de Spoedeisende Hulp na een ongeval. Dat is een stijging van 28 procent ten opzichte van negen jaar eerder. Binnen de groep fietsers vallen de meeste slachtoffers in de leeftijd van 55 jaar en ouder (44 procent) en van 12 tot en met 24 jaar (19 procent). In zeven op de tien gevallen ging het om een een eenzijdig ongeval, waarbij dus geen andere verkeersdeelnemer betrokken was.

Fietsinfrastructuur

De Fietsersbond, ANWB en de RAI Vereniging vragen om gezamenlijke actie na de presentatie van deze cijfers. Onder andere is het nodig om de infrastructuur aan te passen, zodat verkeerd gedrag of een gebrekkige stuurmanoeuvre niet direct ernstige gevolgen heeft. “We zijn de afgelopen jaren steeds meer gaan fietsen in Nederland. De huidige fietsinfrastructuur is vaak niet berekend op dat grote aantal”, aldus algemeen directeur De Jager.

Naast fietsongevallen is er ook gekeken naar snor- en bromfietsongevallen. In 2020 waren dat er 11.500, waardoor het gemiddelde aantal jaarlijkse incidenten met deze voertuigen in de periode 2011-2020 niet enorm lijkt te zijn veranderd. Afgezet tegen het aantal kilometers dat met deze voertuigen wordt gereden, zijn zij de grootste risicogroep. Bij ongevallen met deze vervoersmiddelen blijkt vaak wel een andere verkeersdeelnemer betrokken te zijn. Vooral botsingen met auto, bus of vrachtwagen kwamen veel voor. Als er een sprake was van een eenzijdig ongeval, kwam dat vaak door uitglijden.

Leeftijden

De RAI Vereniging, ANWB en de Fietsersbond willen in ieder geval dat de trend van het stijgende aantal fietsslachtoffers wordt gekeerd. Vooral bij oudere fietsers lijkt veel te winnen, want 55-plussers blijken vaak op de spoedeisende hulp te belanden. De significante stijging van het aantal ernstige fietsongevallen kwam vooral voor rekening van fietsers van 25 jaar of ouder: 25-54 jarigen (+23 procent), 55-69 jarigen (+32 procent) en 70 jaar of ouder (+49 procent). Een deel raakte gewond tijdens het wielrennen of mountainbiken.

Volgens directeur Esther van Garderen van de Fietsersbond moeten overheden, bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties daarom nu gezamenlijk maatregelen nemen. “We moeten ervoor zorgen dat fietsen in Nederland veiliger wordt, want fietsen is goed voor je gezondheid, goed voor het milieu en goed voor de bereikbaarheid. Het moet geen risico worden. Daar kunnen we alleen voor zorgen als we tegelijk investeren in betere infrastructuur en goede voorlichting, met name over de elektrische fiets.”

Binnen de bebouwde kom

De meerderheid van de fietsongevallen vindt plaats binnen de bebouwde kom, al is er geen verschil tussen de hoeveelheid ongevallen op het fietspad en de rijbaan. Beide locaties nemen iets meer dan een derde van alle incidenten voor hun rekening. Wel vonden de meeste incidenten op de rijbaan plaats op wegen zonder aparte fietsstrook, namelijk 29 procent.

Ongeveer een derde van de fietsslachtoffers zegt dat de toestand van de weg de reden was van het ongeval. Dan gaat het bijvoorbeeld om een glad wegdek door natte bladeren of losliggend materieel. Zo’n 16 procent komt door de weeromstandigheden en nog eens 16 procent wijt het incident aan de verkeerssituatie.

In totaal zegt de helft dat het eigen gedrag de boosdoener was. Het gebruik van een smartphone blijkt bij 1 procent de oorzaak te zijn, terwijl tien procent ten tijde van het incident werd afgeleid door iemand anders tijdens een gesprek. Muziek luisteren blijkt ook een grotere risicofactor voor een ongeval met ernstig letsel dan het vasthouden of raadplegen van een smartphone. Daarnaast gaf nog eens zes procent aan voorafgaand aan het ongeval alcohol te hebben gedronken, al zei slechts twee procent dat die inname ook mede oorzaak was van het ongeluk.

Type fiets

In dit onderzoek is ook gekeken naar het type fiets. Er wordt inmiddels veel meer elektrisch gereden dan tien jaar geleden. Ouderen rijden relatief vaker op elektrische fietsen dan jongeren en de toename in oudere fietsers op de SEH-afdeling wordt dan ook gedeeltelijk verklaard door het grotere aantal elektrische fietsers. Het risico op een ongeval is bij ouderen echter even hoog als bij het gebruik van een gewone fiets.

Opvallend is echter de stijging van het risico op fietsongevallen onder middelbare scholieren op de elektrische fiets. Jongeren van 12 tot 17 jaar bezoeken nu vijf keer zo vaak de spoedeisende hulp als gevolg van een ongeval met een elektrische fiets ten opzichte van 2016. Volgens de Fietsersbond, de ANWB en de RAI Vereniging is het belangrijk om te investeren in goede scholing van e-bikers. Remco Tekstra, manager sectie Fietsen van RAI Vereniging: “Een elektrische fiets is een prachtige en onmisbare innovatie. Om de veiligheid verder te vergroten, is het van belang om de meer kwetsbare groepen te voorzien van goede voorlichting en tips voor veilig gebruik.”

Oplossingen

VeiligheidNL heeft ook aanbevelingen geformuleerd om het aantal fietsongevallen te laten afnemen. Het gaat dan om:

  • Ontsluiten van SEH- en ambulancedata om beter zicht te krijgen op locaties en oorzaken van ongevallen;
  • Ontwikkeling en inzet van effectieve verkeerseducatie;
  • Onderzoeken hoe bestaande valpreventie activiteiten en programma’s doorontwikkeld kunnen worden tot effectieve programma’s voor oudere fietsers;
  • Stimuleren van het dragen van een fietshelm bij kwetsbare verkeersdeelnemers.
  • Tot slot benadrukt Martijntje Bakker; “Fietsen houdt jong en oud in beweging en draagt bij aan een gezond leven. Vooral blijven doen, maar neem geen onnodige risico’s.”

U las zojuist één van de gratis premium artikelen

Onbeperkt lezen? Maak gebruik van de exclusieve jaaraanbieding: € 7,50 i.p.v. € 10,50. 

Bekijk de aanbieding

Auteur: Inge Jacobs

Inge Jacobs is vaste redacteur voor VerkeersNet en schrijft daarnaast voor verschillende andere vakbladen van Promedia Group, zoals OVPro.nl en TaxiPro.nl.

Reageer ook

Nog maximaal tekens

Log in via een van de volgende social media partners om je reactie achter te laten.